Ratsional ovqatlanish

Кейс №1: Ratsion va ovqatlanish kamqonlikda

Bemor   Ayol, 32 yosh

Shikoyatlar:

• Charchoq, sustlik
• Pale yuz terisi
• Nafas qisishi, yurak tez urishi
• Soch va tirnoqlarning mo‘rtligi

Turmush tarzi:

• Ofisda ishlaydi
• Jismoniy faollik o‘rta
• Uyqu — 6–7 soat
• Ratsion — noaniq, tez-tez fastfood

Hozirgi ratsion:

• Nonushta: kofe va bulochka
• Tushlik: kartoshka pyuresi, go‘sht kam
• Kechki ovqat: makaron yoki non bilan
• Sabzavot va meva — kam

Topshiriq

1. Ratsionni anemiya uchun baholang.
2. Qaysi oziq moddalari yetishmayapti?
3. Sog‘liq uchun xavflar nimalar?
4. Ratsionni tuzatish bo‘yicha tavsiyalar tuzing.

Kейс tahlili

Oziqlanishdagi xatolar:

• Temirga boy oziq moddalar yetishmasligi
• Vitamin C yetishmasligi (temir so‘rilishini yaxshilaydi)
• Oqsil yetishmasligi
• Ratsionda sabzavot va mevalar kam

Ehtimoliy tanqisliklar:

• Temir
• Foliy kislotasi (B9)
• Vitamin B12
• Selen va sink

 Sog‘liq xavflari:

• Kamqonlikning kuchayishi
• Immunitet pasayishi
• Charchoq, diqqat pasayishi
• Yurak va qon tomir yuklanishi

Tavsiyalar: Ratsionni tuzatish

1. Temirga boy oziq moddalar:

• Qizil go‘sht, mol go‘shti
• Tovuq va kurka go‘shti
• Baliq
• Qonatsiz loviya, no‘xat, yasmiq
• Quruq mevalar (anjir, o‘rik)
• Kichik miqdorda qora shokolad

2. Temir so‘rilishini yaxshilovchi oziq moddalari:

• Vitamin C manbalari: apelsin, kivi, qo‘ziqorin, bulg‘or qalampiri
• Pomidor, brokkoli, ko‘katlar

3. Oqsil manbalari:

• Sut mahsulotlari, tuxum, yong‘oqlar, loviya

4. Ratsion tartibi:

• Kuniga 3–4 ovqat, yengil tamaddilar
• Temirga boy ovqatni choy yoki qahva bilan emas, meva yoki sharbat bilan iste’mol qilish

5. Qo‘shimcha:

• Shifokor tavsiyasi bilan temir qo‘shimchalari

 Кейс №32

Erkak, 50 yosh (pasport yoshi)

Tekshiruv natijalari:

• Tana massasi indeksi — 32 (I darajali semizlik)
• Bel aylanası — 108 sm
• Arterial bosim — 150/95 mm simob ustuni
• Tinch holatdagi puls — 92 zarba/min
• Och qoringa glyukoza — 6,4 mmol/l
• HbA1c — 6,1%
• Triglitseridlar — oshgan
• HDL — pasaygan
• Shikoyatlar: zinadan ko‘tarilganda nafas qisishi, tez charchash
• Jismoniy faollik — yo‘q
• Chekish — 15 yil

Topshiriq

1. Taxminiy biologik yoshni baholang.
2. Qaysi belgilar metabolik sindromni ko‘rsatadi?
3. Qaysi a’zolar birinchi navbatda zarar ko‘radi?
4. 1 yil ichida biologik yoshni kamaytirish dasturini ishlab chiqing.

Kейс tahlili

Taxminiy biologik yosh:

≈ 60–65 yosh

Yaqqol tezlashgan qarish, asosan metabolik va yurak-qon tomir tizimi bo‘yicha.

Metabolik sindrom belgilari:

• Abdominal (qorin sohasidagi) semizlik
• Yuqori arterial bosim
• Uglevod almashinuvi buzilishi
• Dislipidemiya
• Insulinrezistentlik

Nishon-a’zolar:

• Yurak
• Qon tomirlar
• Jigar (yog‘li gepatoz)
• Oshqozon osti bezi
• Buyraklar

12 oylik tuzatish rejasi:

1. Tana vaznini 10–15% ga kamaytirish
Kuniga 500–700 kkal kaloriya defitsiti

2. Jismoniy faollik

• Kuniga 8–10 ming qadam yurish
• Haftasiga 150–300 daqiqa kardio
• 2 marta kuch mashqlari

3. Chekishni tashlash

4. Tibbiy nazorat

• Kardiolog ko‘rigi
• HbA1c ni har 3–6 oyda tekshirish
• Lipidogramma

5. Ovqatlanish

• O‘rta yer dengizi tipidagi parhez
• Shakar va trans-yog‘larni cheklash
• Kletchatkani ko‘paytirish

Ratsional ovqatlanish bo‘yicha

кейс № 3

 Bemor  Ayol, 29 yosh

 Shikoyatlar:

• Tez charchash
• Soch to‘kilishi
• Tirnoqlarning sinuvchanligi
• Tez-tez shamollash
• Diqqatning pasayishi

 Turmush tarzi:

• Ofisda ishlaydi
• Jismoniy faollik — past
• Uyqu — 6 soat
• Ovqatlanish tartibsiz (kuniga 2 mahal)

 Kunlik ratsion:

• Nonushta: qahva va shirin bulochka
• Tushlik: fastfud (burger, fri kartoshka, gazli ichimlik)
• Kechki ovqat: makaron sous bilan
• Sabzavotlar — kam
• Mevalar — haftasiga 1–2 marta
• Suv — kuniga 1 litrdan kam

 Topshiriq

1. Ratsionni ratsional ovqatlanish tamoyillari asosida baholang.
2. Qaysi oziq moddalari yetishmovchiligi ehtimoli bor?
3. Sog‘liq uchun qanday xavflar mavjud?
4. Ovqatlanishni tuzatish bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqing.

 Kейс tahlili

Ovqatlanishdagi xatolar:

• Oqsil yetishmasligi
• Vitamin va mineral tanqisligi
• Oddiy uglevodlarning ortiqligi
• Kletchatka yetishmasligi
• Suv ichishning kamligi
• Ovqatlanish tartibining buzilishi

 Ehtimoliy tanqisliklar:

• Temir
• D vitamini
• B guruhi vitaminlari
• Omega-3 yog‘ kislotalari
• Rux (sink)

 Mumkin bo‘lgan oqibatlar:

• Temir tanqisligi kamqonligi
• Immunitet pasayishi
• Modda almashinuvi buzilishi
• Semizlik xavfi
• Ovqat hazm qilish tizimi muammolari

 Tavsiyalar:

1. Ovqatlanish tartibi
Kuniga 3 asosiy ovqat + 1–2 yengil tamaddi

2. Oqsil, yog‘ va uglevod muvozanati

• Oqsil — 1–1,2 g/kg tana vazni
• Yog‘lar — 25–30% ratsion
• Uglevodlar — asosan murakkab

3. Ratsionga qo‘shish:

• Sabzavotlar — 400–500 g/kun
• Mevalar — 2 porsiya
• Baliq — haftasiga 2 marta
• Butun don mahsulotlari
• Yong‘oqlar

4. Suv ichish
Kuniga 1,5–2 litr