Atmosfera havosining gigienasi

KEYS STADI

Mavzu: Atmosfera havosining gigienasi

Keys nomi:
Hududda atmosfera havosining ifloslanishi: sanitar-gigienik nazorat va boshqaruv qarorlari

1. KIRISh

O‘zbekiston Respublikasining “Aholi sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi to‘g‘risida”**gi Qonuniga muvofiq, atmosfera havosining gigienik holatini ta’minlash davlat sanitar nazorati organlarining ustuvor vazifalaridan biri hisoblanadi.

Atmosfera havosining ifloslanishi nafas yo‘llari, allergik, yurak-qon tomir kasalliklarining ko‘payishiga olib kelib, jamoa salomatligiga jiddiy xavf tug‘diradi. Shu munosabat bilan sanitariya-gigiena osoyishtaligi va jamoa salomatligi qo‘mitalari bosh vrachlarining roli hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi.

2. KEYS HOLATI (VAZIYaT TAVSIFI)

Shahar hududida joylashgan sanoat korxonalari faoliyatining kengayishi hamda avtotransport vositalarining ko‘payishi natijasida aholi tomonidan quyidagi shikoyatlar qayd etildi:

• atmosfer havoda noxush hidning paydo bo‘lishi;
• bolalar va keksalarda nafas qisishi holatlarining ko‘payishi;
• bronxial astma va surunkali bronxit bilan murojaatlar sonining oshishi.

Ushbu holat yuzasidan qo‘mita bosh vrachi atmosfer havosining gigienik holatini baholash va tezkor chora-tadbirlar ishlab chiqishi lozim bo‘ldi.

3. ANIQLANGAN MUAMMOLAR

• Atmosfera havosida zararli kimyoviy moddalar konsentratsiyasining oshishi;
• Sanoat chiqindilari va avtotransport gazlarini nazorat qilishning sustligi;
• Sanitar-himoya va yashil himoya zonalarining yetarli emasligi;
• Aholining havo sifati bo‘yicha xabardorlik darajasining pastligi.

4. TEKShIRUV NATIJALARI

(Gigienik monitoring)

Sanitar qoidalarga muvofiq o‘tkazilgan laborator tekshiruv natijalari:

5. GIGIENIK BAHOLASh

Olingan ma’lumotlarga ko‘ra, atmosfer havosidagi ayrim zararli moddalar konsentratsiyasi amaldagi sanitar me’yorlardan oshgan. Bu holat bolalar, homilador ayollar, keksalar va surunkali kasalliklari bo‘lgan shaxslar uchun yuqori xavf tug‘diradi.

6. QO‘MITA BOSh VRAChI TOMONIDAN QABUL QILINGAN ChORA-TADBIRLAR

• Sanoat korxonalarida havo tozalash uskunalarini majburiy joriy etish;
• Atmosfera havosi bo‘yicha doimiy sanitar-gigienik monitoringni kuchaytirish;
• Transport chiqindilarini kamaytirish bo‘yicha mahalliy hokimiyatga taqdimnoma kiritish;
• Sanitar-himoya va yashil hududlarni kengaytirish;
• Aholi o‘rtasida sanitar-ma’rifiy ishlar olib borish.

7. NATIJALAR

• Havo ifloslanishi darajasi 20–25% ga kamaydi;
• Nafas yo‘llari kasalliklari bilan murojaatlar soni pasaydi;
• Sanitar-gigiena osoyishtaligi barqarorlashdi;
• Aholining qo‘mita faoliyatiga ishonchi oshdi.

8. XULOSA

Ushbu keys atmosfer havosining gigienasi jamoa salomatligini ta’minlashda ustuvor ahamiyatga ega ekanini ko‘rsatadi. Qo‘mita bosh vrachi tomonidan me’yoriy-huquqiy hujjatlarga tayangan holda qabul qilingan qarorlar sanitar-epidemiologik xavflarning oldini olishga xizmat qiladi.

9. ILOVALAR

ILOVA 1

O‘zbekiston Respublikasining qonunlari

1.1. O‘zbekiston Respublikasining “Aholi sanitariya-epidemiologik osoyishtaligi to‘g‘risida”gi Qonuni

Mazkur Qonun aholi salomatligini muhofaza qilish, sanitariya-epidemiologik osoyishtalikni ta’minlash, shu jumladan atmosfer havosining gigienik holatini nazorat qilishning huquqiy asoslarini belgilaydi. Qo‘mita bosh vrachi ushbu Qonun asosida sanitar nazorat, profilaktika va ma’muriy chora-tadbirlarni amalga oshiradi.

1.2. O‘zbekiston Respublikasining “Atmosfera havosini muhofaza qilish to‘g‘risida”gi Qonuni

Qonun atmosfer havosini ifloslanishdan muhofaza qilish, zararli moddalar chiqindilarini cheklash va ular ustidan davlat nazoratini amalga oshirish tartibini belgilaydi. Sanoat korxonalari va avtotransportdan chiqadigan ifloslantiruvchi moddalar ushbu Qonun doirasida nazorat qilinadi.

1.3. O‘zbekiston Respublikasining “Sog‘liqni saqlash to‘g‘risida”gi Qonuni

Qonun jamoa salomatligini saqlashda sanitar-gigienik tadbirlarning ustuvor ahamiyatga ega ekanini belgilaydi hamda profilaktika choralarini davlat siyosati darajasida mustahkamlaydi.

ILOVA 2

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qarorlari va idoraviy hujjatlar

2.1. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining
davlat sanitar-epidemiologik nazoratiga oid qarorlari

Ushbu qarorlar atmosfer havosi sifati ustidan davlat sanitar nazoratini tashkil etish, laborator monitoring o‘tkazish va nazorat natijalari bo‘yicha chora ko‘rish tartibini belgilaydi.

2.2. Sanitariya-gigiena osoyishtaligi va jamoa salomatligi xizmati to‘g‘risidagi nizom

Nizom qo‘mita bosh vrachlarining vazifalari, vakolatlari va javobgarligini, shu jumladan atmosfer havosi gigienasi sohasidagi boshqaruv qarorlarini qabul qilish huquqini belgilaydi.

ILOVA 3

Sanitar qoidalar va me’yorlar (SanPiN)

3.1. SanPiN “Aholi yashash joylarida atmosfer havosi sifatiga qo‘yiladigan gigienik talablar”

Mazkur SanPiN atmosfer havosidagi zararli kimyoviy moddalar (NO₂, SO₂, PM10, PM2.5 va boshqalar) uchun yo‘l qo‘yiladigan eng yuqori konsentratsiya (ChRK) me’yorlarini belgilaydi.

3.2. SanPiN “Sanoat korxonalari uchun sanitar-himoya zonalari”

Sanoat ob’ektlari atrofida sanitar-himoya zonalarini tashkil etish, ularning kengligi va gigienik ahamiyatini belgilaydi.

3.3. SanPiN “Atmosfera havosini sanitar-epidemiologik monitoring qilish tartibi”

Atmosfera havosidan namuna olish, laborator tahlil qilish, natijalarni baholash va hisobot yuritish tartibini belgilaydi.

ILOVA 4

Davlat gigienik me’yorlari va metodik hujjatlar

4.1. Davlat gigienik me’yorlari (DGM) – Chang (PM10, PM2.5), gazlar va aerozollar bo‘yicha gigienik normativlar.

4.2. Metodik ko‘rsatmalar

- Atmosfera havosidan namuna olish va tahlil qilish usullari;

- Olingan natijalarni gigienik baholash tartibi.