Endometrioz

Mavzu: “Endometrioz”

Lektor: kafedra mudiri, dotsent, t.f.d. G‘afurova F.A.
Tinglovchilar: Akusher-ginekologlar
Mashg‘ulot turi: Ma’ruza + Case Study + amaliy seminar
Davomiyligi: 90 daqiqa

Case Study: Endometrioz

🧑‍⚕️ KLINIK KEYS

Pasport ma’lumotlari

Bemor 32 yoshda.
G0P0 (homiladorlik bo‘lmagan).

2️⃣ Shikoyatlar

• 2 yil davomida surunkali kichik chanoq og‘rig‘i
• Hayzdan 1–2 kun oldin og‘riqning kuchayishi
• Kuchli dismenoreya (VAS 8/10)
• Jinsiy aloqa vaqtida og‘riq (chuqur dispareuniya)
• Hayzdan oldin va keyin jigarrang surtma ajralmalar
• 1,5 yil davomida muntazam jinsiy hayotga qaramay homiladorlikning yo‘qligi

3️⃣ Kasallik anamnezi

• Og‘riqlar asta-sekin kuchaygan
• Oldin NYQP qabul qilgan, vaqtinchalik samara bo‘lgan
• Gormonal terapiya o‘tkazilmagan
• Menstrual sikl 27–29 kun
• Hayz 5–6 kun, o‘rtacha ko‘p

4️⃣ Ginekologik anamnez

• Menarxe 12 yoshda
• JYBI inkor etadi
• Operatsiyalar bo‘lmagan
• Kontratseptsiya qo‘llanilmagan

🔍 Ob’yektiv ko‘rik

Umumiy holat qoniqarli.

Ginekologik tekshiruv:

• Bachadon biroz kattalashgan, harakatchanligi cheklangan
• Bachadon bo‘yni siljitilganda og‘riq
• O‘ng qo‘shimchalar sohasida 4 sm gacha zich og‘riqli hosila

🧪 Diagnostika

Laborator tekshiruvlar

• Umumiy qon tahlili — o‘zgarishsiz
• CA-125 — o‘rtacha oshgan

Instrumental tekshiruvlar

Transvaginal UZI:

• O‘ng tuxumdon — 4,2 sm o‘lchamli mayda dispers tarkibli kistoz hosila (“shokolad kistasi”)
• Adenomioz belgilari
• Erkin suyuqlik aniqlanmagan

Kichik chanoq MRT (ko‘rsatmaga ko‘ra):

• Endometrioma tasdiqlangan
• Sakrouterin boylamlarda infiltrativ endometrioz belgilari

🧠 Klinik xulosa

Quyidagilar asosida:

• Surunkali kichik chanoq og‘rig‘i
• Dismenoreya
• Dispareuniya
• Bepushtlik
• UZI ma’lumotlari

Taxminiy tashxis:

Tashqi genital endometrioz.
O‘ng tuxumdon endometriomasi.
Chuqur infiltrativ endometriozga shubha.
Birlamchi bepushtlik.

📋 Olib borish taktikasi

 Davolash maqsadlari

• Og‘riq sindromini kamaytirish
• Endometrioid o‘choqlar faolligini bostirish
• Fertillikni saqlash
• Retsidivning oldini olish

Dori bilan davolash (agar homiladorlik rejalashtirilmasa)

✔ Uzluksiz rejimdagi KOK
yoki
✔ Progestagenlar (dienogest 2 mg/kun)
yoki
✔ GnRG agonistlari (kuchli og‘riqda)

3️⃣ Bepushtlikda

🔎Ovarial zaxirani baholash (AMG)
🔎 Bachadon naychalari o‘tkazuvchanligini baholash

✔ Endometriomani laparoskopik olib tashlash
✔ Endometrioid o‘choqlarni koagulyatsiya qilish
✔ Kichik chanoq anatomiyasini tiklash

Operatsiyadan keyin:

✔ 6–12 oy davomida homiladorlikni rejalashtirish
✔ Samara bo‘lmasa — YRT (yordamchi reproduktiv texnologiyalar)

🚨 Jarrohlik davolashga ko‘rsatmalar

• Endometrioma >4 sm
• Kuchli og‘riq sindromi
• Chuqur infiltrativ endometriozga shubha
• Bepushtlik
• Medikamentoz terapiya samarasizligi

🧩 Klinik muhokama uchun savollar

1. Endometrioz diagnostikasining “oltin standarti” qaysi usul?
2. Qachon operativ davolash ko‘rsatiladi?
3. CA-125 ning roli qanday?
4. Homiladorlik rejalashtirilganda taktika qanday tanlanadi?
5. Qachon YRT ko‘rsatiladi?

🎯 Ta’limiy maqsadlar

Tinglovchi quyidagilarni bajara olishi kerak:

✔ Shikoyatlar asosida endometriozdan shubhalanish
✔ UZI ma’lumotlarini talqin qilish
✔ Operatsiyaga ko‘rsatmalarni aniqlash
✔ Gormonal terapiyani tanlash
✔ Bepushtlikni olib borish algoritmini tuzish

📊 Qo‘shimcha topshiriq

Tinglovchilarni 3 guruhga bo‘lish:

Homiladorlik rejalashtirmayotgan bemor
Bepushtlik bilan bemor
Chuqur infiltrativ endometriozga shubha qilingan bemor

Har bir guruh o‘z taktikasi ishlab chiqadi va himoya qiladi.

📌 ENDOMETRIOZNI OLIB BORISH ALGORITMI

(Milliy klinik protokollar tamoyillari hamda ESHRE/FIGO xalqaro tavsiyalari asosida)

1-BOSQICH. Birlamchi qabul

1. Shikoyatlarni yig‘ish

Quyidagi belgilar mavjud bo‘lsa, endometriozdan shubhalaniladi:

• Progressiya qiluvchi dismenoreya
• Surunkali kichik chanoq og‘rig‘i
• Chuqur dispareuniya
• Hayz vaqtida disxezia/dizuriya
• Bepushtlik
• Hayzdan oldin va keyin surtma ajralmalar

2. Anamnez

• Og‘riq boshlanish yoshi
• Belgilar dinamikasi
• Reproduktiv rejalar
• Oldingi davolash
• Operatsiyalar
• Oilaviy anamnez

2-BOSQICH. Klinik tekshiruv

Ginekologik ko‘rik

• Bachadon bo‘yni siljitilganda og‘riq
• Sakrouterin boylamlarda zichlashish
• Bachadon harakatchanligining cheklanishi
• Tuxumdon sohasida palpatsiyada aniqlanadigan hosila

3-BOSQICH. Instrumental diagnostika

1. Birinchi qator — transvaginal UZI

Aniqlaydi:

• Endometrioma
• Adenomioz belgilari
• Spayka jarayonining bilvosita belgilari

⚠ Yuzaki peritoneal endometrioz ko‘rinmasligi mumkin.

2. Kichik chanoq MRT (ko‘rsatmaga ko‘ra)

Quyidagilarda tavsiya etiladi:

• Chuqur infiltrativ endometriozga shubha
• Operatsiya rejalashtirilganda
• UZI natijasi noaniq bo‘lsa

3. Laparoskopiya

📌 Diagnostikaning “oltin standarti”:

• Tashxis noaniq bo‘lsa
• Davolash samarasiz bo‘lsa
• Bepushtlikda
• Chuqur o‘choqlarga shubha qilinganda

Gistologik tasdiq majburiy.

4-BOSQICH. Davolash taktikasi

Algoritm quyidagilarga bog‘liq:

• Og‘riq darajasi
• Bepushtlik mavjudligi
• Bemor yoshi
• Reproduktiv rejalar
• Kasallik bosqichi

DAVOLASH

1. Agar homiladorlik rejalashtirilmasa

Birinchi qator:

✔ Uzluksiz rejimdagi KOK
yoki
✔ Progestagenlar (dienogest 2 mg)

Ikkinchi qator:

✔ GnRG agonistlari (6 oygacha + add-back terapiya)

Simptomatik davolash:

✔ NYQP

2. Agar homiladorlik rejalashtirilsa

1-qadam — fertilitetni baholash

• AMG
• Naychalar o‘tkazuvchanligi
• Sherik spemogrammasi

2-qadam — taktikani tanlash

📌 Yengil/o‘rtacha darajadagi endometrioz:
→ Laparoskopiya + 6–12 oy tabiiy rejalashtirish

📌 Endometrioma >4 sm:
→ Organ saqlovchi laparoskopiya

📌 Past ovarial zaxira:
→ YRT (yordamchi reproduktiv texnologiyalar)ni ko‘rib chiqish

3-qadam —  Jarrohlik davolashga ko‘rsatmalar

• Endometrioma ≥4 sm
• Kuchli og‘riq
• Chuqur infiltrativ endometrioz
• Bepushtlik
• Medikamentoz terapiya samarasizligi

Operatsiyadan keyingi olib borish

Agar homiladorlik rejalashtirilmasa:

✔ Gormonal supressiv terapiya
✔ Retsidiv profilaktikasi

Dispanser kuzatuv

• Har 6 oyda nazorat
• Og‘riqni baholash (VAS)
• Yiliga 1 marta UZI
• Tuxumdon operatsiyalaridan keyin ovarial zaxirani monitoring qilish

PROTOKOLNING ASOSIY TAMOYILLARI

1. Giperdiagnostikaga yo‘l qo‘ymaslik
2. Ko‘rsatmasiz operatsiya qilmaslik
3. Reproduktiv rejalarni hisobga olish
4. Organ saqlovchi usullarga ustunlik berish
5. Davolashni individualizatsiya qilish

📌 QISQA ALGORITM SXEMASI

Shubha → UZI →

│
├─ Yengil shakl, homiladorlik rejasi yo‘q → Gormonal terapiya
│
├─ Og‘riq + davolash samarasiz → Laparoskopiya
│
└─ Bepushtlik → Zaxirani baholash → Jarrohlik yoki YRT

🎯 Shifokor bilishi kerak

✔ Endometrioz — surunkali, retsidiv qiluvchi kasallik
✔ Davolash simptomlarni nazorat qilishga qaratilgan
✔ Og‘riqda jarrohlik birinchi qator usul emas
✔ YRT endometriozni davolamaydi, balki bepushtlikni yengishga yordam beradi